Behandeling met testosteron

Behandeling met testosteron

Behandeling met testosteron

Het is alweer een paar aar geleden dat in Nederland een nieuwe behandeling met mannelijk hormoon (testosteron) beschikbaar kwam, de testosteron gel (Androgel®), naast de reeds bestaande tabletten en injecties. Het is daarom een goed moment om nog eens te bezien wat de voor- en de nadelen zijn van de behandeling met testosteron gel ten opzichte van de behandeling met andere preparaten.

Wanneer behandeling testosteron ?

Behandeling met testosteron is alleen nodig wanneer een man zelf onvoldoende of in het geheel geen testosteron maakt. Een tekort aan testosteron wordt vastgesteld wanneer er in het bloed een te lage hoeveelheid testosteron wordt gemeten in het laboratorium. Men spreekt dan van een te lage testosteronspiegel.

Behandeling met testosteronWanneer maakt een man zelf te weinig of geen testosteron?

Het testosteron wordt in de zaadbal gemaakt door de Leydigcellen die door het hormoon LH aangestuurd worden. LH wordt gemaakt in de hypofyseklier, die nabij de hersenen is gelegen. In de gezonde situatie is er een balans tussen de aanmaak van LH en testosteron.

Dit betekent:

  • Wanneer de zaadbal meer testosteron maakt, dan zal de hypofyse minder LH maken
  • Wanneer de zaadbal minder testosteron maakt, dan zal de hypofyse juist meer LH produceren

Op basis hiervan is het in veel gevallen mogelijk om vast te stellen wat de oorzaak is van een te lage testosteronspiegel:

  1. De hypofyse werkt niet of onvoldoende (door bijvoorbeeld de aanwezigheid van een tumor). In dit geval zal er minder LH door de hypofyse worden geproduceerd, waardoor ook de Leydigcel minder testosteron zal maken.
  2. De Leydigcel maakt te weinig testosteron. Hierdoor zal de hypofyse veel meer LH gaan maken, maar de Leydigcel blijft te weinig testosteron maken.

Verder is de afgelopen jaren duidelijk geworden dat de hoeveelheid testosteron in het bloed daalt met het vorderen van de leeftijd. Op de leeftijd van 75 jaar is de testosteronspiegel bij mannen gemiddeld 65% van de waarde bij jong volwassen mannen. Zo’n kwart van hen heeft op die leeftijd een testosteronspiegel die beneden het niveau van jongvolwassenen ligt. Er bestaat evenwel nog veel onduidelijkheid over de oorzaak hiervan en nog meer onduidelijkheid of dit behandeld moet worden.

Diagnose stellen dat een man onvoldoende of geen testosteron maakt?

Vaak is het moeilijk om de diagnose te stellen, omdat de klachten van een man met een te lage testosteronspiegel vaak niet erg specifiek zijn. Gemakkelijker is het wanneer een man zelf geen testosteron maakt. Ook het vinden van de oorzaak is vaak lastig en soms kan geen oorzaak worden gevonden.

Een aantal verschijnselen die bij een te lage testosteronspiegel kunnen passen zijn:

  • Afname van het “je lekker voelen”
  • Afname van de zin in vrijen en soms minder goede erecties
  • Afname van spierkracht en spiermassa
  • Toename van de vetmassa (meer buikvet)
  • Botontkalking
  • Vermindering van de lichaamsbeharing (zoals minder baardgroei)

Het stellen van de juiste diagnose is uiteraard van groot belang. Immers wanneer de oorzaak bekend is, dan kan deze eventueel behandeld worden. Helaas is de oorzaak zoals genoemd niet altijd bekend en zijn sommige oorzaken ook niet altijd te behandelen. Indien wel mogelijk, dan zal een behandeling met testosteron een mogelijkheid zijn. Hierbij moet wel bedacht worden dat deze behandeling met testosteron tijdens het gehele verdere leven gegeven moet worden.

Wat is het doel van een behandeling met testosteron?

Het doel van behandeling met testosteron is om er voor te zorgen dat er bij de man net zoveel testosteron is, als hij zelf gemaakt zou hebben. Dit lijkt simpel, maar we hebben ook te maken met het feit dat een man in de vroege ochtend veel meer testosteron maakt dan aan het eind van de dag en de behandeling met testosteron daarop aangepast moet worden.

Met welke middelen kan een te lage testosteronspiegel behandeld worden?

Testosteron preparaten worden, in vergelijking met oestrogenen (anticonceptie pil), weinig voorgeschreven en de aandacht die de farmaceutische industrie aan testosteron preparaten heeft geschonken, is beperkt geweest.

Andriol® (testosteron-undecanoaat) is een product dat al ruim 20 jaar op de markt is. De opname van dit preparaat door de darm is het beste wanneer het onmiddellijk na de maaltijd wordt ingenomen en aldus met het vet uit het eten in het bloed wordt opgenomen. De gebruikelijke dosering bij mannen, die een tekort aan testosteron hebben, is 3 tot maximaal 6 capsules van 40 mg per dag. Toch zijn bloedspiegels van testosteron bij die dosering niet zeer constant.

Injecties

De testosteronpreparaten die als injectie moeten worden toegediend zijn het langst op de markt. Het testosteron, dat in olie is opgelost, wordt in de spier gespoten, van waaruit het testosteron in de weken na de injectie geleidelijk aan in het bloed komt. Een thans nog beschikbaar preparaat is Sustanon® (ampullen van 100mg en 250 mg testosteronpropionaat). Zoals in figuur 3 duidelijk te zien is, is het verloop van de testosteronwaarden in het bloed na een injectie verre van ideaal doordat deze regelmatig boven of onder de normale waarden uitkomen. Bovendien ondervinden mannen nogal eens hinder in de vorm van pijn tijdens, maar ook na de injectie.

Transdermale testosteronpreparaten

Testosteron wordt redelijk goed opgenomen door de intacte huid (transdermaal). De scrotale en lichaamspleisters, ofschoon beide een aanwinst voor de behandeling, zijn inmiddels van de Nederlandse markt verdwenen.

In 2004 werd in Nederland een nieuwe transdermale toediening van testosteron geïntroduceerd: Androgel® . Na het aanbrengen van de gel op de huid wordt het testosteron direct in het onderhuidse vetweefsel opgeslagen , waaruit het testosteron geleidelijk via de bloedbaan wordt afgegeven.

Androgel is een sneldrogende gel, die bij voorkeur ’s ochtends op de huid van de bovenarmen of buik dient te worden aangebracht. Na enkele tot 10 minuten is de kleurloze gel droog en kan men zich aankleden.

Beschikbare preparaten buiten Nederland

  • Testim® (identiek aan Androgel®)
  • Testogel® (identiek aan Androgel®)
  • • Testocur®

Voordelen van transdermale testosterontoediening

  • Nauwelijks schommelingen in de hoeveelheid testosteron in het bloed
  • De testosteronspiegels zijn vergelijkbaar met mannen die zelf testosteron maken
  • Gemakkelijk op de huid aan te brengen zonder noemenswaardige huidreacties (jeuk, roodheid)

Nadelen van transdermale testosterontoediening

Bij transdermale toepassing van testosteron, zoals Androgel®, bestaat de kans dat andere personen, bijvoorbeeld de partner en kinderen, in contact komen met het preparaat waardoor er ongewenste effecten kunnen optreden. Zelfs 12 uur na het opbrengen van deze gel kan de bloedspiegel van testosteron bij de partner door intensief huidcontact stijgen.

Het aanbrengen van de gel kost tijd, waardoor men vaak iets eerder moet opstaan.

De gel moet dagelijks opgebracht worden (in tegenstelling tot 1 maal per 2-4 weken met injecties).

Het toedienen van 1 sachet is niet altijd voldoende, soms zijn zelfs 2 sachets nodig om een goede testosteronspiegel in het bloed te verkrijgen.

Voorzorgsmaatregelen bij gebruik van Androgel®

  • Na aanbrengen van de gel handen wassen met water en zeep
  • Vermijd dat de huid waar Androgel op is aangebracht in contact komt met partner en kinderen
  • Bedek de huid met kleding na het opdrogen van de gel
  • Vermijd douchen en zwemmen gedurende enkele uren na het aanbrengen van de gel

Nieuwe preparaten

Voor sommige gels (b.v. Testocur®, dat in Nederland niet verkrijgbaar is) is ook aangetoond dat bijna 50% van de gel op de huid blijft tot 8 uur na het opbrengen. Deze hoeveelheid wordt teruggebracht tot bijna 10% wanneer de huid wordt gewassen en afgedroogd kort na toepassing. Er bestaat dan geen gevaar meer dat er overdracht plaats vindt naar andere personen, terwijl de hoeveelheid testosteron in het bloed al voldoende is voor 24 uur. Ook een intensief huidcontact 10 minuten na toediening en zonder wassen leidt niet tot een stijging van de hoeveelheid testosteron in het bloed van de partner.

Beschouwing

Iedere patiënt die met testosteron behandeld moet worden kan zelf het best aangeven aan welke toedieningsvorm hij de voorkeur geeft. Als gekeken wordt hoe de testosteronspiegels in het bloed zijn, dan geven de transdermale preparaten de beste resultaten, die het meest overeenkomen met de testosteronspiegel van mannen die testosteron zelf maken.

Er zijn ook nadelen van deze toedieningsvorm, maar deze lijken toch minder zwaar te wegen dan de voordelen.

In alle gevallen zal elke patiënt de door de behandelende arts en fabrikant aanbevolen voorzorgsmaatregelen moeten nemen. De testosteron gels zijn nu eenmaal zeer krachtige geneesmiddelen waardoor gebeurtenissen zoals hieronder beschreven en gepubliceerd in de Belgische krant “De Standaard” op 7 april 2005 kunnen plaats vinden:

Hormonengel schaadt kinderen

BRUSSEL – Kinderen die huidcontact hebben met een vader die een hormonengel gebruikt, lopen gevaar schaamhaar, een grotere clitoris of een langere penis te ontwikkelen. De federale overheidsdienst Volksgezondheid waarschuwt voor gels met testosteron die zomaar op het internet te krijgen zijn.

Het Belgisch Centrum voor Geneesmiddelenbewaking ontving recentelijk drie meldingen van virilisatie of vermannelijking bij jonge kinderen. De kinderen, tussen anderhalf en tweeënhalf jaar oud, bleken een verhoogde concentratie van het mannelijke hormoon testosteron in het bloed te hebben en vertoonden onder meer schaamhaargroei. Het is de eerste keer dat in België zulke verschijnselen bij jonge kinderen worden gesignaleerd. In de drie gevallen had de vader van het kind testosterongel gebruikt.

De kinderen – twee meisjes en een jongen – kregen schaamhaar, groeiden snel en vertoonden een abnormale zwelling van de clitoris of toename van de penislengte. Hun testosteronspiegels waren verhoogd. De vaders van de kinderen bleken gedurende meerdere jaren een gel gebruikt te hebben op basis van testosteron in een hoge concentratie. Een overdracht van testosteron naar het kind door contact met de huid van de vader lijkt aan de basis te liggen van de symptomen.

“Nadat het contact met de testosterongel was gestopt, werd de hormoonspiegel van de kinderen opnieuw normaal. Het risico bestaat wel dat zij later een versnelde groei kennen of psychologische problemen ondervinden”, legt Thierry Roisin, hoofd van de dienst geneesmiddelenbewaking, uit.

Testosteron kan door een arts worden voorgeschreven aan mannen die over te weinig mannelijk hormoon beschikken. Maar ook op het internet worden preparaten op basis van testosteron te koop aangeboden, hoewel dat in België eigenlijk verboden is. “Mannen besluiten soms op eigen houtje testosteron te gebruiken, ook al is er niet meteen een medische aanleiding toe. Ze doen dat bijvoorbeeld om extra spieren te krijgen”, aldus Roisin.

De dienst geneesmiddelenbewaking benadrukt de grote risico’s die de aankoop van geneesmiddelen via het internet met zich meebrengt. “Deze geneesmiddelen bieden geen enkele garantie op het vlak van kwaliteit, doeltreffendheid en veiligheid – dit in tegenstelling tot geneesmiddelen die een vergunning hebben in België, in een apotheek worden afgeleverd en onder medisch toezicht worden gebruikt”, luidt het.

Wie toch een testosterongel gebruikt, moet een aantal voorzorgsmaatregelen in acht nemen. Zo is het belangrijk na het aanbrengen de handen te wassen met water en zeep, de zone waar de gel is aangebracht na het opdrogen te bedekken met een kledingstuk en een douche te nemen vóór elke situatie waarbij een huid-huidcontact verwacht kan worden. Personen die niet met testosteron worden behandeld, dienen zich na contact met iemand die testosteron gebruikt heeft, zo snel mogelijk te wassen.

Deze website is ontwikkeld in samenwerking met RobONTWERPT